Του Σταμάτη Δρακακάκη, δικηγόρου με ειδίκευση στο Ενωσιακό και Ελληνικό Δίκαιο Ανταγωνισμού (1)
Την Τρίτη 12 Απριλίου 2011 ολοκληρώθηκε η ψήφιση του νέου νόμου για την Προστασία του Ελεύθερου Ανταγωνισμού που αντικαθιστά τον ν. 703/1977, ο οποίος είχε υποστεί αλλεπάλληλες τροποποιήσεις.
Το νομοσχέδιο κατατέθηκε στα τέλη του 2010 και έλαβε την σημερινή του μορφή μετά από δημόσια διαβούλευση αλλά και σημαντικές παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο νέος νόμος περιέχει έξι ειδών αλλαγές σε σχέση με τον ν.703/1977 (όπως αυτός ίσχυε και μετά την πιο πρόσφατη τροποποίησή του το 2009), πιο συγκεκριμένα σε:
- διατάξεις ουσιαστικού δικαίου σε σχέση με την εξέταση παραβάσεων του ανταγωνισμού,
- διατάξεις διαδικαστικού χαρακτήρα σε σχέση με την εξέταση παραβάσεων του ανταγωνισμού,
- διατάξεις ουσιαστικού χαρακτήρα σε σχέση με τον έλεγχο συγκεντρώσεων,
- διατάξεις διαδικαστικού χαρακτήρα σε σχέση με τον έλεγχο συγκεντρώσεων,
- διατάξεις σχετικές με την οργάνωση και λειτουργία της ΕπΑντ και τις αρμοδιότητες αυτής,
- διατάξεις σχετικές με τα ένδικα μέσα.
Σχολιάζοντας συνοπτικά τον νέο νόμο, μπορούμε εύλογα να πούμε ότι αποτελεί ένα θετικό βήμα προς την ορθότερη και αποτελεσματικότερη εφαρμογή των κανόνων του Ελεύθερου Ανταγωνισμού, αφού οι διατάξεις του:
- προσεγγίζουν ακόμα περισσότερο την Ενωσιακή (δευτερογενή) νομοθεσία περί ανταγωνισμού,
- επιτρέπουν στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μεγαλύτερη ευελιξία και έμφαση στα μείζονα ζητήματα ενώ ταυτόχρονα ενισχύουν την ανεξαρτησία της,
- ενδυναμώνουν το αποτρεπτικό αποτέλεσμα κατά των καρτέλ,
- δημιουργούν τις προϋποθέσεις για καλύτερη ένδικη προστασία αλλά και ενεργότερο ρόλο των πολιτικών δικαστηρίων στην εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού.
Παρακάτω αναφέρονται οι πιο σημαντικές αλλαγές (κατά την παραπάνω κατηγοριοποίηση και με αντίστοιχη παραπομπή στα άρθρα του νέου νόμου).
1. Διατάξεις ουσιαστικού δικαίου σε σχέση με την εξέταση παραβάσεων του ανταγωνισμού
- Ρητά αναφέρεται ότι οι Ενωσιακοί Κανονισμοί Ομαδικής Απαλλαγής ισχύουν και στην περίπτωση που οι συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές δεν είναι πιθανό να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών-μελών κατά την έννοια του άρθρου 101 παρ. 1 της Συνθήκης για την Λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ) (βλέπε άρθρο 1 παρα.4 του νέου νόμου).
- Τα πρόστιμα για παραβάσεις των άρθρων 1 και 2 ανέρχονται μέχρι ποσοστού 10% (αντί για 15%) του συνολικού κύκλου εργασιών της επιχείρησης της χρήσης κατά την οποία έπαυσε η παράβαση ή, αν αυτή συνεχίζεται μέχρι την έκδοση της απόφασης, της τρέχουσας χρήσης ή της προηγούμενης της παράβασης χρήσης αντιστοίχως. Επίσης προστίθεται ότι σε περίπτωση ομίλου εταιρειών, για τον υπολογισμό του προστίμου, λαμβάνονται υπόψη ο συνολικός κύκλος εργασιών του ομίλου (βλέπε άρθρο 25 παρα.2α του νέου νόμου).
- Εκτός από τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης που έθετε ως κριτήρια ο ν.703/77 τα οποία λαμβάνονται υπόψη κατά τον υπολογισμό του προστίμου και τα οποία διατηρούνται, αναφέρονται επιπλέον η γεωγραφική έκταση της παράβασης, η διάρκεια και το είδος της συμμετοχής στην παράβαση της συγκεκριμένης επιχείρησης και το οικονομικό όφελος που αποκόμισε. Μάλιστα, εφόσον είναι δυνατόν να υπολογιστεί το ύψος του οικονομικού οφέλους της επιχείρησης από την παράβαση, το ύψος του προστίμου δεν μπορεί να είναι μικρότερο από αυτό (βλέπε άρθρο 25 παρα.2α του νέου νόμου) ακόμα και αν το ύψος του υπερβαίνει το ποσοστό που ορίζεται στο πρώτο εδάφιο του άρθρου 25 παρα.2 του νέου νόμου.
- Νέα προσθήκη όσον αφορά την ευθύνη φυσικών προσώπων για την τήρηση των διατάξεων περί ανταγωνισμού είναι η δυνατότητα που παρέχεται στην Επιτροπή να επιβάλλει στα υπεύθυνα φυσικά πρόσωπα, εκτός από την ευθύνη που υπέχουν με την προσωπική τους περιουσία εις ολόκληρον με το οικείο νομικό πρόσωπο για καταβολή του προστίμου, και αυτοτελές (διοικητικό) πρόστιμο από 200.000€ έως 2.000.000€, εφόσον αποδεδειγμένα συμμετείχαν σε προπαρασκευαστικές πράξεις, στην οργάνωση ή την διάπραξη της παράνομης συμπεριφοράς της επιχείρησης. Για την επιμέτρηση του προστίμου λαμβάνεται ιδιαιτέρως υπόψη η θέση τους στην επιχείρηση και ο βαθμός συμμετοχής τους στην παράνομη πράξη (βλέπε άρθρο 25 παρα.2δ του νέου νόμου).
- Το επιβαλλόμενο ή απειλούμενο πρόστιμο σε περίπτωση που την παράβαση διέπραξε ένωση επιχειρήσεων και αυτή συνδέεται με τις δραστηριότητες των μελών της (η τελευταία αυτή φράση αποτελεί προσθήκη που δεν συναντάται στον προισχύοντα νόμο) μπορεί, σύμφωνα με τον νέο νόμο, να ανέρχεται μέχρι 10% του συνολικού κύκλου εργασιών των μελών αυτής της τρέχουσας ή της προηγούμενης της παράβασης χρήσης, ποσοστό που επίσης έχει μειωθεί σε σχέση με την προισχύουσα ρύθμιση που προβλέπει 15%. Νέα πρόβλεψη αποτελούν όσα ακολουθούν στην εν λόγω διάταξη και αφορούν την αντιμετώπιση της περίπτωσης που η ένωση δεν είναι αξιόχρεη με αποτέλεσμα να μη δύναται η ίδια να καταβάλλει το επιβληθέν πρόστιμο. Σύμφωνα λοιπόν με τη νέα ρύθμιση η ένωση είναι υποχρεωμένη να ζητήσει εισφορές από τα μέλη της προκειμένου να καλύψει το ποσό του προστίμου. Εάν δεν πραγματοποιηθούν οι συνεισφορές αυτές εντός της προθεσμίας που έχει ορίσει η ΕπΑντ, αυτή μπορεί να απαιτήσει την καταβολή του προστίμου απευθείας από καθεμία από τις επιχειρήσεις, οι εκπρόσωποι των οποίων ανήκαν στα εμπλεκόμενα όργανα λήψης αποφάσεων της ένωσης. Όταν έχει απαιτήσει πληρωμή σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο, στην περίπτωση που είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση της ολοσχερούς πληρωμής του προστίμου, μπορεί να απαιτήσει πληρωμή του υπολοίπου από οποιοδήποτε μέλος της ένωσης που είχε ενεργή δράση στην αγορά στην οποία συνέβη η παράβαση. Ωστόσο, δεν απαιτεί πληρωμή από επιχειρήσεις που αποδεικνύουν ότι δεν εφήρμοσαν την παράνομη απόφαση της ένωσης ή ότι είτε δεν είχαν αντιληφθεί την ύπαρξή της είτε αποστασιοποιήθηκαν ενεργά από αυτήν πριν αρχίσει η Επιτροπή Ανταγωνισμού να διερευνά την υπόθεση. Η οικονομική ευθύνη κάθε επιχείρησης όσον αφορά την καταβολή του προστίμου δεν υπερβαίνει το 10% του συνολικού κύκλου εργασιών της τρέχουσας ή της προηγούμενης της παράβασης χρήσης (βλέπε άρθρο 25 παρα.3 του νέου νόμου).
- Εισάγεται πενταετής προθεσμία παραγραφής για την επιβολή κυρώσεων κατά το πρότυπο του Κανονισμού 1/2003 (βλέπε άρθρο 42). Σημειώνεται ότι το άρθρο 50 («Μεταβατικές διατάξεις») ορίζει (στην παρα.7) ότι η παραγραφή καταλαμβάνει και τις παραβάσεις που έχουν τελεστεί πριν της έναρξη ισχύος του νόμου και δεν έχουν εισαχθεί στην Επιτροπή.
- Εισάγονται αυστηρότερες ποινικές κυρώσεις για τους συμμετέχοντες σε καρτελ. Πιο συγκεκριμένα στην περίπτωση που η παράβαση αφορά σε επιχειρήσεις που είναι μεταξύ τους πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές επιβάλλεται ποινή φυλάκισης τουλάχιστον 2 ετών και χρηματική ποινή από 100.000 έως 1.000.000 Ευρώ, ενώ στον προισχύοντα νόμο η χρηματική ποινή κυμαινόταν μεταξύ 15.000 και 150.000 Ευρώ και η επιβολή φυλάκισης ήταν τουλάχιστον 6 μηνών. Διατηρείται η χρηματική ποινή από 15.000 έως 150.000 ευρώ για όποιον προβαίνει σε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά (βλέπε άρθρο 44 παρα.1 του νέου νόμου).
- Κατά τον ν.703/77 η υπαγωγή της οικείας επιχείρησης στο πρόγραμμα επιείκειας αίρει το αξιόποινο για τα υπεύθυνα φυσικά πρόσωπα και τα απαλλάσσει από την εις ολόκληρον ευθύνη για την εν λόγω οριζόντια σύμπραξη. Στον νέο νόμο προστίθεται πως αν η υπαγωγή στο πρόγραμμα επιείκειας έχει ως αποτέλεσμα στην επιβολή μειωμένου προστίμου κατά την παράγραφο 8 του άρθρου 25 και όχι την πλήρη απαλλαγή, της οποίας μόνο το αποτέλεσμα σε σχέση τους δράστες ορίζει ο προϊσχύον νόμος (άρση του αξιοποίνου) τότε στους δράστες των πράξεων της παραγράφου 1 επιβάλλεται ποινή μειωμένη κατά το άρθρο 83 Π.Κ. (βλέπε άρθρο 44 παρα.3 του νέου νόμου).
- Σχετική είναι και η επόμενη διάταξη του ίδιου άρθρου: Ο υπαίτιος ή οι συμμέτοχοι σε πράξη των παραγράφων 1 και 2 μένουν ατιμώρητοι, αν με δική τους θέληση και πριν εξετασθούν οπωσδήποτε για την πράξη τους την αναγγείλουν στον εισαγγελέα πλημμελειοδικών, στην Επιτροπή Ανταγωνισμού ή σε οποιαδήποτε άλλη αρμόδια αρχή, προσκομίζοντας συγχρόνως αποδεικτικά στοιχεία. Σε κάθε περίπτωση, αν τα ως άνω πρόσωπα συμβάλουν ουσιωδώς, με στοιχεία που προσκομίζουν στις αρχές, στην αποκάλυψη της συμμετοχής στις πράξεις αυτές άλλης επιχείρησης, τιμωρούνται με ποινή μειωμένη κατά το άρθρο 83 Π.Κ. (βλέπε άρθρο 44 παρα.4 και 5 του νέου νόμου).
- Προβλέπεται ρητά ότι στις δίκες στις οποίες αφορούν οι παραβάσεις των παραγράφων 1 και 2 δύναται να παρίσταται ως πολιτικώς ενάγον κάθε πρόσωπο, το οποίο θίγεται άμεσα από τις πράξεις αυτές. (βλέπε άρθρο 44 παρα.6 του νέου νόμου).
2. Διατάξεις διαδικαστικού χαρακτήρα σε σχέση με την εξέταση παραβάσεων του ανταγωνισμού
- Καταργείται η γνωστοποίηση συμφωνιών και συμπράξεων κατά το άρθρο 21 του προισχύοντος νόμου. Επέρχεται με το τρόπο αυτό πλήρης εναρμόνιση με τον Κανονισμό ΕΕ 1/2003.
- Εισάγεται το σύστημα της μοριοδότησης των υποθέσεων. Η σειρά κατάταξης των υποθέσεων δύναται, όταν αυτό κρίνεται δικαιολογημένο, να αναθεωρείται με απόφαση του Γενικού Διευθυντή, η οποία υποβάλλεται προς έγκριση στην πρώτη Ολομέλεια της Επιτροπής που συγκαλείται μετά την λήψη της απόφασης. Η Ολομέλεια δύναται να απορρίπτει την απόφαση του Γενικού Διευθυντή. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού συνεδριάζει σε Ολομέλεια τουλάχιστον μία φορά το μήνα (άρθρο 14 παρα.2 στοιχείο 1ε’ του νέου νόμου).
- Η προθεσμία μέσα στην οποία η Εισήγηση πρέπει να κατατεθεί στην Ολομέλεια διευρύνεται από 90 μέρες σε 120 μέρες από τη στιγμή της ανάθεσης με την επιφύλαξη των προθεσμιών που προβλέπονται στον έλεγχο συγκεντρώσεων (βλέπε παρακάτω), ενώ μπορεί να παραταθεί μέχρι 60 μέρες (σε αντίθεση με τις 30 μέρες που προέβλεπε ο ν.703/77) - (βλέπε άρθρο 15 παρα.4 του νέου νόμου).
- Κάθε απόφαση λαμβάνεται εντός 12 μηνών από την ανάθεση της σχετικής υπόθεσης στον Εισηγητή και όχι εντός 6 μηνών όπως προέβλεπε ο ν.703/77, με διατήρηση της δυνατότητας παράτασης για άλλους δύο μήνες. (βλέπε άρθρο 15 παρα.5 του νέου νόμου).
- Τα τμήματα που εξετάζουν υποθέσεις που την εφαρμογή των άρθρων 1, 2 και 5 επ., αν δεν προβλέπεται διαφορετικά στον παρόντα νόμο, εισάγονται υποχρεωτικά σε τετραμελή, συμπεριλαμβανομένου του Εισηγητή, τμήματα. Ο ν.703/77 αναφερόταν σε τριμελή τμήματα. Προστίθεται πως στις συνεδριάσεις και διασκέψεις της Ολομέλειας και των τμημάτων της ΕπΑντ συμμετέχει ο Εισηγητής που έχει οριστεί για τη συγκεκριμένη υπόθεση χωρίς δικαίωμα ψήφου (βλέπε άρθρο 15 παρα.6 και 7 του νέου νόμου).
- Η προθεσμία κλήσης για να παραστούν αυτοπροσώπως ή μετά ή δια πληρεξουσίου δικηγόρου στη συζήτηση επί των αιτήσεων και των καταγγελιών που υποβάλλονται σύμφωνα με τον παρόντα νόμο διευρύνεται από 30 σε 45 μέρες. (βλέπε άρθρο 15 παρα.9 του νέου νόμου).
- Σύμφωνα με τον νέο νόμο, τα απομαγνητοφωνημένα πρακτικά κοινοποιούνται με επιμέλεια της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού στα μέρη σε κάθε περίπτωση εντός τριών μηνών από το πέρας της ενώπιον της Επιτροπής Ανταγωνισμού συζήτησης της υπόθεσης ενώ η προθεσμία για την υποβολή συμπληρωματικού υπομνήματος ξεκινά από την επομένη της κοινοποίησης των πρακτικών. Στο προισχύον δίκαιο αναφερόταν ότι η παράδοση γίνεται μέσα σε 10 μέρες από το πέρας της ενώπιον της ΕπΑντ διαδικασίας (βλέπε άρθρο 15 παρα.10 του νέου νόμου).
- Μια σειρά αλλαγών εισάγονται επίσης σχετικά με τις καταγγελίες. Πιο συγκεκριμένα:
o Η Επιτροπή Ανταγωνισμού μπορεί να δίδει διαφορετικούς βαθμούς προτεραιότητας στις καταγγελίες που λαμβάνει, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 14, παράγραφος 2 , στοιχείο (ιε) του νέου νόμου (βλέπε άρθρο 36 παρα.3 του νέου νόμου)
o Η Επιτροπή Ανταγωνισμού αξιολογεί αν τα στοιχεία και οι ισχυρισμοί που τίθενται υπόψη της από τον καταγγέλλοντα συνιστούν ενδείξεις παράβασης των άρθρων 1 και 2 του παρόντος, καθώς και των άρθρων 101 και 102 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν από την αξιολόγηση αυτή δεν προκύπτουν ενδείξεις παράβασης των προηγουμένων άρθρων, η καταγγελία λογίζεται ως προφανώς αβάσιμη σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 37 του νέου νόμου. (βλέπε άρθρο 36 παρα.4 του νέου νόμου)
o Σύμφωνα με τον προισχύοντα νόμο η ΕπΑντ υποχρεούνταν να εκδώσει απόφαση μέσα σε 6 μήνες από την ημερομηνία υποβολής της καταγγελίας με δυνατότητα παράτασης μέχρι 2 μήνες, πρόβλεψη που αντικαθίσταται στον νέο νόμο από διάταξη η οποία ορίζει ότι η ΕπΑντ αποφαίνεται επί των καταγγελιών εντός εύλογου χρόνου, λαμβάνοντας υπόψη την πολυπλοκότητα και το βαθμό προτεραιότητας κάθε υπόθεσης, τηρούμενης της διαδικασίας εξέτασης των υποθέσεων του άρθρου 15 ή του άρθρου 37 (βλέπε άρθρο 36 παρα.5). Ωστόσο, προβλέπεται συνοπτική διαδικασία επί καταγγελιών, είτε για καταγγελίες που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Επ Αντ. (τοποθέτηση στο αρχείο εντός πέντε μηνών από την υποβολή τους), είτε για προφανώς αβάσιμες καταγγελίες (τοποθέτηση στο αρχείο εντός εννέα μηνών από την υποβολή τους) – (βλέπε άρθρο 37 παρα.1 και 2 του νέου νόμου).
3. Διατάξεις ουσιαστικού χαρακτήρα σε σχέση με τον έλεγχο συγκεντρώσεων
- Προστίθεται εδάφιο στον ορισμό των συγκεντρώσεων σύμφωνα με την οποία δεν θεωρείται ότι πραγματοποιείται συγκέντρωση όταν τον έλεγχο ασκεί πρόσωπο οριζόμενο δυνάμει της νομοθεσίας σχετικά με τις διαδικασίες οικονομικής αφερεγγυότητας ή άλλες ανάλογες διαδικασίες (βλέπε άρθρο 5 παρα.6β του νέου νόμου ).
- Καταργείται η υποχρέωση γνωστοποίησης μίας συγκέντρωσης μετά την ολοκλήρωσή της σύμφωνα με το άρθρο 4α του προισχύοντος νόμου.
- Καταργείται η δυνατότητα έγκρισης απαγορευμένης από την ΕπΑντ συγκέντρωσης από τους Υπουργούς Περιφερειακής Ανάπτυξης και Οικονομικών (καταργείται η διάταξη του προισχύοντος νόμου σύμφωνα με την οποία «Συγκέντρωση που απαγορεύθηκε από την Επιτροπή Ανταγωνισμού μπορεί να εγκριθεί με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Ανάπτυξης, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στην παρ. 9 του άρθρου 4δ, όταν η συγκέντρωση παρουσιάζει γενικότερα οικονομικά πλεονεκτήματα, τα οποία αντισταθμίζουν τον περιορισμό του ανταγωνισμού που θα προκύψει από αυτή τη συγκέντρωση ή κρίνεται απαραίτητη για την εξυπηρέτηση υπέρτερου δημόσιου και γενικότερου κοινωνικού συμφέροντος, ιδιαίτερα όταν συμβάλλει στον εκσυγχρονισμό και την εκλογίκευση της παραγωγής και της οικονομίας, στην προσέλκυση επενδύσεων, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας στην ευρωπαϊκή και διεθνή αγορά, στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης»).
- Αυξάνεται το πρόστιμο για υπαίτια παράβαση της υποχρέωσης γνωστοποίησης σε τουλάχιστον €30.000 και έως 10% του συνολικού κύκλου εργασιών (από €15.000 έως 7% του συνολικού κύκλου εργασιών που ίσχυε κατά τον ν.703/77) (βλ. άρθρο 6 παρα. 4 του νέου νόμου). Περαιτέρω η εν λόγω διάταξη διευκρινίζει ότι κατά την επιμέτρηση του προστίμου λαμβάνονται ιδίως υπόψη η οικονομική ισχύς των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση, το πλήθος των επηρεαζόμενων αγορών και το επίπεδο του ανταγωνισμού σε αυτές, καθώς και η εκτιμώμενη επίδραση της συγκέντρωσης στον ανταγωνισμό.
4. Διατάξεις διαδικαστικού χαρακτήρα σε σχέση με τον έλεγχο συγκεντρώσεων
- Σημαντικές αλλαγές προτείνονται τόσο στη προθεσμία για υποβολή της γνωστοποίησης (επιμήκυνση της περιόδου) μίας συγκέντρωσης όσο και στο χρονοδιάγραμμα της εξέτασης της από την ΕπΑντ. όπου αφετηρία για τις περισσότερες προθεσμίες είναι η εκκίνηση πλήρους διερεύνησης της εκάστοτε συγκέντρωσης.
Α = Η προθεσμία γνωστοποίησης επιμηκύνεται στις 30 ημέρες (αντί για 10 ημέρες) από την υπογραφή/σύναψη της συμφωνίας/ ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης.
Β= Μέσα σε ένα (1) μήνα από τη γνωστοποίηση, εκδίδεται:
- είτε πράξη του Προέδρου ότι η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ελέγχου συγκεντρώσεων,
- είτε απόφαση της Επιτροπής ότι ότι η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση, παρότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ελέγχου συγκεντρώσεων, δεν προκαλεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού
- είτε πράξη του Προέδρου ότι η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος νόμου και προκαλεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού στις επί μέρους αγορές στις οποίες αφορά, και γι’αυτό κινεί τη διαδικασία της πλήρους διερεύνησης
Γ= Η υπόθεση εισάγεται στην ΕπΑντ εντός 45 ημερών (έκδοση Εισήγησης) από την ημέρα κίνηση της διαδικασίας της πλήρους διερεύνησης
Δ= Η απόφαση της ΕπΑντ πρέπει να εκδοθεί εντός 90 ημερών από ημέρα κίνησης της διαδικασίας της πλήρους διερεύνησης
Ε= Οι δεσμεύσεις που υποβάλουν οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υποβάλλονται το αργότερο εντός προθεσμίας 65 ημερών από την ημέρα κίνηση της διαδικασίας της πλήρους διερεύνησης
ΣΤ= Η Εισήγηση για την καταλληλότητα των προτεινόμενων δεσμεύσεων κατατίθεται εντός 20 ημερών από την υποβολή τους
Ζ= Η υπό Δ προθεσμία των 90 ημερών παρατείνεται σε 105 ημέρες στην περίπτωση κατάθεση δεσμεύσεων (εκτός εάν έχουν προταθεί σε μικρότερο διάστημα των 55 ημερών).
Σημειώνεται ότι:
Οι προθεσμίες που προβλέπονται υπό (Β) δεύτερη και τρίτη περίπτωση, (Γ), (Δ) και (Ζ) μπορούν να παραταθούν στις ακόλουθες περιπτώσεις:
α) αν συμφωνήσουν οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στη συγκέντρωση,
β) αν η γνωστοποίηση είναι λανθασμένη ή παραπλανητική, με αποτέλεσμα να μην μπορεί η Επιτροπή Ανταγωνισμού να προβεί στην αξιολόγηση της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης.
Οι προθεσμίες που προβλέπονται υπό (Β) δεύτερη και τρίτη περίπτωση μπορούν επίσης να παραταθούν αν το έντυπο της γνωστοποίησης δεν έχει συμπληρωθεί πλήρως, με αποτέλεσμα να μην μπορεί η Επιτροπή Ανταγωνισμού να προβεί στην αξιολόγηση της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης και εφόσον οι γνωστοποιούντες ειδοποιηθούν για αυτό μέσα σε αποκλειστική προθεσμία επτά εργάσιμων (7) ημερών από τη γνωστοποίηση της συγκέντρωσης. Στην τελευταία αυτή περίπτωση ως χρονικό σημείο έναρξης των προθεσμιών θεωρείται η ημερομηνία της προσήκουσας γνωστοποίησης.
Οι προθεσμίες που προβλέπονται στις προηγούμενες παραγράφους (Β) δεύτερη και τρίτη περίπτωση, (Γ), (Δ) και (Ζ) αναστέλλονται κατ’ εξαίρεση στις περιπτώσεις που οι συμμετέχουσες στη συγκέντρωση επιχειρήσεις δεν συμμορφώνονται προς την υποχρέωση παροχής πληροφοριών κατά το άρθρο 38 του [νέου νόμου], και εφόσον οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις ειδοποιηθούν για αυτό εντός αποκλειστικής προθεσμίας δύο (2) ημερών από τη λήξη της προθεσμίας που είχε ταχθεί για την παροχή των πληροφοριών. Στην περίπτωση αυτή, ως χρονικό σημείο επανέναρξης των προθεσμιών θεωρείται η ημερομηνία της παροχής από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις των πλήρων και ακριβών πληροφοριών που ζητήθηκαν κατά το άρθρο 38 του [νέου νόμου].
5. Διατάξεις σχετικές με την οργάνωση και λειτουργία της ΕπΑντ, τις αρμοδιότητες αυτής αλλά και τις αρμοδιότητες του εποπτεύοντος Υπουργού
- Στον νέο νόμο ορίζεται ότι η ΕπΑντ θα συγκροτείται πλέον από 8 τακτικά μέλη, από τα οποία ένα είναι ο Πρόεδρος, ένα ο Αντιπρόεδρος και τέσσερις Εισηγητές (αντί 9 μελών σήμερα εκ των οποίων ένας ο Πρόεδρος και τέσσερις Εισηγητές). Διαφοροποίηση υπάρχει και στην αναπλήρωση των μελών καθώς τον Πρόεδρο κωλυόμενο, απόντα ή ελλείποντα αναπληρώνει ο Αντιπρόεδρος και τον Αντιπρόεδρο ο κατά διορισμό αρχαιότερος των Εισηγητών. Εισηγητή δε κωλυόμενο ή ελλείποντα αναπληρώνει άλλος εκ των Εισηγητών κατά την ως άνω κατά διορισμόν αρχαιότητα (βλέπε άρθρο 12 παρα.2 του νέου νόμου).
- Ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της ΕπΑντ επιλέγονται από τη Βουλή σύμφωνα με το άρθρο 101 Α παρ. 2 του Συντάγματος( με απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής ) και την προβλεπόμενη από τον Κανονισμό της Βουλής διαδικασία, διορίζονται δε με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) ημερών από την κοινοποίηση σε αυτόν της απόφασης της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής. Τα λοιπά μέλη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, τακτικά και αναπληρωματικά, και οι Εισηγητές επιλέγονται και διορίζονται από τον Υπουργό Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, μετά από γνώμη της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής. (βλέπε άρθρο 12 παρα.3 του νέου νόμου).
- Αλλαγή σε σχέση με τον προισχύοντα νόμο επίσης αποτελεί η τροπή της θητείας του Προέδρου, του Αντιπροέδρου και των μελών της Επιτροπής Ανταγωνισμού, τακτικών και αναπληρωματικών, συμπεριλαμβανομένων των Εισηγητών σε πενταετή (από τριετή) αλλά με δυνατότητα ανανέωσης μόνο για μία επιπλέον θητεία (βλέπε άρθρο 12 παρα.3 του νέου νόμου).
- Τα μέλη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, τακτικά και αναπληρωματικά, κατά την ανάληψη των καθηκόντων τους, γνωστοποιούν στον Υπουργό Οικονομίας Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας και στον Πρόεδρο της Επιτροπής Ανταγωνισμού, την παροχή υπηρεσίας, συμβουλής, εργασίας ή έργου που έχουν αναλάβει με εντολή ή με οποιαδήποτε έννομη σχέση τα τελευταία πέντε (5) χρόνια πριν την έναρξη της θητείας τους. Αντίστοιχη υποχρέωση έγγραφης ενημέρωσης του Προέδρου της Επιτροπής Ανταγωνισμού, υφίσταται και για κάθε έργο, εργασία, υπηρεσία, συμβουλή ή εντολή που παρέχουν, τα μέλη της Επιτροπής που δεν είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης, κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Εφόσον από τις ως άνω γνωστοποιήσεις προκύπτει προηγούμενη ή υφιστάμενη σχέση του μέλους με επιχείρηση που εμπλέκεται άμεσα ή έμμεσα σε υπό εξέταση υπόθεση, τεκμαίρεται κώλυμα συμμετοχής του στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την συζήτηση και λήψη απόφασης που σχετίζεται με την επιχείρηση αυτή (βλέπε άρθρο 12 παρα.4 του νέου νόμου).
- Εισάγεται απαγόρευση για όλα τα μέλη της Επιτροπής για αόριστο διάστημα (αντί της τριετίας) μετά τη λήξη της θητείας τους, με το πέρας του οποίου να επιτρέπεται, με οποιονδήποτε τρόπο, να παρέχουν υπηρεσία με έμμισθη εντολή ή με οποιαδήποτε έννομη σχέση, σε εταιρία ή επιχείρηση επί των υποθέσεων εκείνων τις οποίες οι ίδιοι χειρίστηκαν ή επί των οποίων είχαν συμμετάσχει στη λήψη απόφασης κατά τη διάρκεια της θητείας τους. (βλέπε άρθρο 12 παρα.9 του νέου νόμου).
- Επίσης, προστίθεται πως ο Πρόεδρος, ο Αντιπρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, τακτικά ή αναπληρωματικά, δεν επιτρέπεται, για δύο (2) έτη μετά τη λήξη της θητείας τους να αναλαμβάνουν γενικώς την υπεράσπιση υποθέσεων ενώπιον της ΕπΑντ ή την προσφυγή ενώπιον των δικαστηρίων κατά αποφάσεων της ΕπΑντ. (βλέπε άρθρο 12 παρα.9 του νέου νόμου).
- Η Επιτροπή Ανταγωνισμού υποχρεούται να κινεί ανά χρονικά διαστήματα, τα οποία δεν μπορεί να υπερβαίνουν την πενταετία, διαδικασία αξιολόγησης της λειτουργίας της, της αποτελεσματικότητας εφαρμογής των διατάξεων του νόμου και του ευρωπαϊκού δικαίου καθώς και των συνθηκών προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού γενικότερα από ελεγκτές αναγνωρισμένου κύρους και αξιοπιστίας. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης αποστέλλονται χωρίς υπαίτια βραδύτητα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής και στον Υπουργό Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας και δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα της Επιτροπής Ανταγωνισμού (βλέπε άρθρο 22 του νέου νόμου).
- Η Επιτροπή Ανταγωνισμού διατυπώνει γνώμη σχετικά με σχέδια νόμων και λοιπών κανονιστικών ρυθμίσεων που δύνανται να εισαγάγουν εμπόδια στη λειτουργία του ελεύθερου ανταγωνισμού. Η γνώμη της Επιτροπής Ανταγωνισμού δύναται να ζητείται από το αρμόδιο κάθε φορά κυβερνητικό όργανο στο οποίο και διαβιβάζεται. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού διατυπώνει τη γνώμη της μέσα σε προθεσμία, η οποία δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη των 45 ημερών από τη γνωστοποίηση σε αυτή του θέματος. Μετά την πάροδο της προθεσμίας των 45 ημερών η έλλειψη σχετικής γνώμης δεν εμποδίζει τη συνέχιση της διαδικασίας. Το άρθρο 38 εφαρμόζεται αναλόγως (βλέπε άρθρο 23 παρα.3 αλλά και 4 του νέου νόμου).
- Καταργείται ο εσωτερικός έλεγχος και εισάγεται πειθαρχική διαδικασία για παράβαση υποχρεώσεων των μελών της Επιτροπής. Την διαδικασία κινεί η Επιτροπή θεσμών και διαφάνειας ύστερα από πρόταση του ΥπΟιΑΝ. Το Πειθαρχικό Συμβούλιο αποτελείται από ένα Σύμβουλο Επικρατείας, ένα Αρεοπαγίτη και ένα Καθηγητή Πανεπιστημίου με ειδίκευση στο δίκαιο του ανταγωνισμού με τριετή θητεία. Συγκροτείται με απόφαση του Υπουργού ΠΑ (Βλέπε άρθρο 13 του νέου νόμου).
6. Ένδικα μέσα
- Προσθήκη νέας ρύθμισης αναφορικά με τη δυνατότητα του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών,σε περίπτωση άσκησης προσφυγής κατά απόφασης της Επιτροπής Ανταγωνισμού περί επιβολής προστίμου και μετά από αίτηση του προσφεύγοντος, να διατάξει την αναστολή μέρους του προστίμου με αιτιολογημένη απόφασή του , το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει το 80% αυτού. Η αίτηση αναστολής γίνεται δεκτή μέχρι το ως άνω ανώτατο μέρος προστίμου, και υπό την επιφύλαξη όσων επιβάλλει η αρχή της αναλογικότητας στη συγκεκριμένη υπόθεση, όταν κρίνεται ότι η άμεση εκτέλεση της προσβαλλόμενης πράξης θα προκαλέσει στον αιτούντα βλάβη ανεπανόρθωτη ή δυσχερώς επανορθώσιμη σε περίπτωση ευδοκίμησης της προσφυγής. Αν το δικαστήριο εκτιμά ότι η προσφυγή είναι προδήλως βάσιμη, μπορεί να δεχθεί, με ειδικά αιτιολογημένη απόφασή του, την αίτηση αναστολής, ακόμη και ως προς το σύνολο του προστίμου, ακόμη και αν η βλάβη του αιτούντος από την άμεση εκτέλεση της προσβαλλόμενης πράξης δεν κρίνεται ως ανεπανόρθωτη ή δυσχερώς επανορθώσιμη. Με την απόφαση, με την οποία διατάσσεται η αναστολή εκτέλεσης ή άλλο κατάλληλο μέτρο, το Δικαστήριο, ακόμη και χωρίς να υποβληθεί σχετικό αίτημα, λαμβάνει και κάθε αναγκαίο μέτρο, για τη διασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος όπως α) την κατάθεση στην Επιτροπή Ανταγωνισμού, μέσα σε τακτή προθεσμία, εγγυητικής επιστολής σε πρώτη ζήτηση αξιόχρεου πιστωτικού ιδρύματος, για συγκεκριμένο χρηματικό ποσό που καθορίζεται με την ίδια απόφαση, β) την εγγραφή από την Επιτροπή Ανταγωνισμού προσημείωσης υποθήκης σε ακίνητο του αιτούντος, για συγκεκριμένο χρηματικό ποσό που καθορίζεται με την ίδια απόφαση, γ) την κατάθεση ορισμένου χρηματικού ποσού στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων υπέρ της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Το Δικαστήριο μπορεί, αντί των ανωτέρω ή και συμπληρωματικά, να διατάξει την τήρηση οποιουδήποτε άλλου κατάλληλου όρου κρίνει αναγκαίο για την προστασία του δημοσίου συμφέροντος . Η χορήγηση αναστολής αποκλείεται κατά το μέρος που η προσβαλλόμενη πράξη έχει ήδη εκτελεσθεί. Η αίτηση αναστολής μπορεί να απορριφθεί, ακόμη και σε περίπτωση ανεπανόρθωτης ή δυσχερώς επανορθώσιμης βλάβης του αιτούντος, αν το δικαστήριο εκτιμά ότι η προσφυγή είναι προδήλως απαράδεκτη ή προδήλως αβάσιμη. Η αίτηση μπορεί να απορριφθεί, αν κατά τη στάθμιση της βλάβης του αιτούντος, των συμφερόντων τρίτων και του δημοσίου συμφέροντος, κρίνεται ότι οι αρνητικές συνέπειες από την αποδοχή θα είναι σοβαρότερες από την ωφέλεια του αιτούντος (βλέπε άρθρο 30 του νέου νόμου).
- Δίνεται η δυνατότητα συγκρότησης στο Διοικητικό Εφετείο ειδικών τμημάτων για την εκδίκαση των προσφυγών, παρεμβάσεων, ανακοπών, εφέσεων και αιτήσεων αναθεώρησης που ασκούνται κατά τις διατάξεις του νέου νόμου, με Προεδρικό Διάταγμα που εκδίδεται από πρόταση των Υπουργών Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων δικαιωμάτων και Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας βλέπε άρθρο 33 του νέου νόμου).
- Το άρθρο 35 του Νέου νόμου διορθώνει το σφάλμα του άρθρου 18 παρ. 2 ν.703/77 που προέβλεπε ότι τα δικαστήρια μπορούν να κρίνουν παρεμπιπτόντως το κύρος των συμφωνιών και αποφάσεων καθώς και την ύπαρξη απαγορευμένης εναρμονισμένης πρακτικής κατά το άρθρο 1 παρ. 1 ή κατά το άρθρο 81 ΣυνθΕΚ [σήμερα 101 ΣΛΕΕ] ή την καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης κατά το άρθρο 2 ή κατά το άρθρο 82 ΣυνθΕΚ. [σήμερα 102 ΣΛΕΕ].
- Διευρύνεται για την Επιτροπή Ανταγωνισμού ο θεσμός του amicus curiae και για τις διαδικασίες ενώπιον Ελληνικών δικαστηρίων για υποθέσεις των άρθρων 1 και 2 του προισχύοντος ν. 703/77 (που παραμένουν ίδια και στον νέο νόμο). Πιο συγκεκριμένα ορίζεται ότι «με εξαίρεση τη διαδικασία ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών κατά το άρθρο 30 και τη διαδικασία ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας κατά τα άρθρα 11 παράγραφος 7 και 32 [η ΕπΑντ] μπορεί να διατυπώνει τη γνώμη της ενώπιον δικαστηρίων είτε γραπτά με δική της πρωτοβουλία είτε προφορικά εφόσον της ζητηθεί από το αρμόδιο δικαστήριο, για θέματα εφαρμογής των άρθρων 1 και 2 του παρόντος και 101 και 102 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
1. Σταμάτης Δρακακάκης, δικηγόρος με ειδίκευση στο Ενωσιακό και Ελληνικό Δίκαιο Ανταγωνισμού, [email protected]
2. Η κατηγοριοποίηση αυτή ανήκει στον γράφοντα.
3. Πρόκειται για εναρμόνιση με τον Κανονισμό ΕΕ 1/2003
4. Πρόκειται για εναρμόνιση με τον Κανονισμό ΕΕ 1/2003
5. Το άρθρο 37 του νέου νόμου δεν αποσαφηνίζει τι συμβαίνει με καταγγελίες «χαμηλής προτεραιότητας» βάσει του άρθρου 36 παρα 3, αν δηλαδή θα υπάρχει και για αυτές συνοπτική εξέταση και τοποθέτηση στο αρχείο
6. Στην ανωτέρω περίπτωση β΄, ως χρονικό σημείο επανέναρξης των προθεσμιών θεωρείται η ημερομηνία της συγκέντρωσης των πλήρων και ακριβών στοιχείων που επιτρέπουν στην Επιτροπή Ανταγωνισμού να προβεί στην αξιολόγηση της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης
