Multimedia

Τα σημαντικότερα πυρηνικά ατυχήματα

Δευτέρα, 09 Μαΐου 2011 16:30

Η πυρηνική ενέργεια υιοθετείται τα τελευταία έτη από ολοένα και περισσότερες χώρες ανά τον πλανήτη. Η χρήση της μπορεί να καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες της κάθε χώρας, αλλά από την δεκαετία του 1950 που τέθηκε σε λειτουργία ο πρώτος πυρηνικός αντιδραστήρας μέχρι σήμερα έχουν συμβεί σοβαρά ατυχήματα με παγκόσμιες επιπτώσεις. Για τη σοβαρότητα των ατυχημάτων, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) έχει θεσπίσει μία Διεθνή Κλίμακα Πυρηνικών και Ραδιενεργών Περιστατικών INES.

Υψηλότερα στην κλίμακα INES της IAEA βρίσκεται το πυρηνικό ατύχημα της 26η Απριλίου 1986 στο Τσέρνομπιλ της σημερινής Ουκρανίας. Βρίσκεται στο επίπεδο 7 μαζί με τη Φουκουσίμα στην Ιαπωνία.

Το ατύχημα συνέβη στις 01:23 ώρα Μόσχας ξημερώματα της 26 Απριλίου του 1986 στον αντιδραστήρα Νο 4 των εγκαταστάσεων. Το εργοστάσιο διέθετε τέσσερις πυρηνικούς αντιδραστήρες ισχύος 1.000 MW έκαστος, ενώ δύο ακόμα κατασκευάζονταν ώστε να λειτουργήσουν μερικούς μήνες μετά.

Αίτιο του ατυχήματος ήταν μία προγραμματισμένη δοκιμή στη στροβιλογεννήτρια Νο.8 ώστε να παρέχει ισχύ κατά την διάρκεια εκτέλεσης φθίνουσας αυτοπεριστροφής αφού διακοπεί η παροχή τροφοδότησής της. Σκοπός ήταν να ελεγχθεί αν είναι δυνατή με αυτή τη μέθοδο η παροχή αρκετής ισχύος ώστε να γίνεται εξαναγκασμένη κυκλοφορία του νερού στο σύστημα ψύξης του αντιδραστήρα, τύπου RBMK-1000, διαδικασία που είχε σχεδιαστεί και προβλεφθεί για τους συγκεκριμένους αντιδραστήρες, σοβιετικής κατασκευής.

Από το ατύχημα προκλήθηκαν δύο εκρήξεις, οι οποίες άνοιξαν τρύπα στην οροφή του κτιρίου του τέταρτου αντιδραστήρα με αποτέλεσμα να εκλυθούν στην ατμόσφαιρα μεγάλες ποσότητες επικίνδυνων ραδιενεργών αερίων. Παράλληλα εκδηλώθηκε πυρκαγιά πάνω από τον στρόβιλο του αντιδραστήρα. EPA

Τα πρώτα θύματα ήταν δύο εργάτες που δούλευαν εκείνη τη στιγμή στον αντιδραστήρα. Μέσα όμως στους επόμενους τρεις μήνες έχασαν τη ζωή τους 31 άνθρωποι κυρίως διασώστες και πυροσβέστες, οι οποίοι επενέβησαν στον τόπο του ατυχήματος χωρίς να γνωρίζουν τον υψηλό κίνδυνο. Ακριβής αριθμός των θυμάτων από το συμβάν δεν υπάρχει, ωστόσο, από μελέτες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια έχει υπολογιστεί ότι 237 άνθρωποι υπέφεραν από οξείας μορφής μόλυνση λόγω ραδιενέργειας. Επίσης, έχει παρατηρηθεί αύξηση διαφόρων μορφών καρκίνου λόγω του ατυχήματος, με ευρέως διαδεδομένη την περίπτωση του καρκίνου του θυροειδούς, ιδίως σε μικρά παιδιά.

Μετά από σχεδόν 24 ώρες εκκενώθηκε η πόλη Πριπυάτ, η οποία βρισκόταν δίπλα στον πυρηνικό σταθμό. Για την αποφυγή πανικού, οι σοβιετικές –τότε- αρχές είχαν ενημερώσει τους κατοίκους ότι η απόφαση αυτή θα ίσχυε για τρεις ημέρες.

Τα επίπεδα ραδιενέργειας στην περιοχή είναι ιδιαίτερα αυξημένα ακόμη και σήμερα. Αλλωστε, τα ποσοστά ραδιενεργών αερίων που διοχετεύθηκαν στην ατμόσφαιρα από το ατύχημα ήταν 400 φορές περισσότερα από την ατομική βόμβα της Χιροσίμα!

Στις 11 Μαρτίου 2011, στις 14:46 ώρα Ιαπωνίας, σεισμός 9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ έπληξε την βορειοανατολική ακτή της Ιαπωνίας. Οι μονάδες 4, 5 και 6 είχαν κλείσει πριν το σεισμό για προγραμματισμένη συντήρηση. Οι υπόλοιποι αντιδραστήρες έκλεισαν αυτόματα μετά το σεισμό και η θερμοκρασία των καυσίμων ψυχόταν με ενέργεια από τις γεννήτριες έκτακτης ανάγκης. Το επερχόμενο τσουνάμι όμως απενεργοποίησε τις γεννήτριες ψύξεως των αντιδραστήρων.

Μέσα στις επόμενες τρείς εβδομάδες υπήρχαν ενδείξεις για μερική τήξη των αντιδραστήρων 1, 2 και 3, όπως εκρήξεις και απελευθέρωση ραδιενεργού ύδατος και αερίων. Λόγω της διαρροής ραδιενέργειας εκκενώθηκαν μεγάλες περιοχές γύρω από το εργοστάσιο ενώ εκφράστηκαν ανησυχίες για μόλυνση τροφίμων και πόσιμου νερού.

Τα γεγονότα στους αντιδραστήρες 1, 2 και 3 κατατάχθηκαν στην κατηγορία 7 της κλίμακας INES (η ανώτερη βαθμίδα πυρηνικού ατυχήματος) και στον αντιδραστήρα 4 στην κατηγορία 3. REUTERS

Στις 3 Απριλίου, τα πτώματα δύο εργατών ανακαλύφθηκαν στο υπόγειο του εργοστασίου. Αμέσως μετά τον σεισμό, οι δύο άντρες 24 και 21 ετών μετέβησαν στο εργοστάσιο για να επιθεωρήσουν το κτίριο του κινητήρα του αντιδραστήρα Νο 4. Τα πτώματά τους εντοπίστηκαν σε ραδιενεργό περιβάλλον και χρειάστηκε μια μακρά διαδικασία απολύμανσης για να παραδοθούν στους συγγενείς τους, μετέδωσε το πρακτορείο Kyodo.

Το τρίτο χειρότερο πυρηνικό ατύχημα σύμφωνα με τη Διεθνή Κλίμακα Πυρηνικών και Ραδιενεργών Περιστατικών INES συνέβη στο εργοστάσιο επεξεργασίας πυρηνικών αποβλήτων Mayak στη Ρωσία, στις 29 Σεπτεμβρίου του 1957. Βρίσκεται στη βαθμίδα 6 της διεθνούς κλίμακας και προκλήθηκε από βλάβη στο σύστημα ψύξης σε μία από τις δεξαμενές αποθήκευσης υγρών ραδιενεργών αποβλήτων. Από την έκρηξη που ακολούθησε (ισχύος ίσης με περισσότερους από 70 τόνους TNT) λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας, διέρρευσαν στην ατμόσφαιρα ραδιενεργά υλικά. Πάνω από την περιοχή του συμβάντος δημιουργήθηκε ραδιενεργό σύννεφο με κατεύθυνση προς τα βορειοανατολικά, φτάνοντας τα 300-350 χλμ. από το τόπο του ατυχήματος. Αμεσες απώλειες λόγω του ατυχήματος που πήρε το όνομά του από την πιο κοντινή γνωστή πόλη Kyshtym, δεν υπήρχαν. Αν και το ατύχημα κρατήθηκε μυστικό από το σοβιετικό καθεστώς, μία εβδομάδα μετά, ξεκίνησε επιχείρηση εκκένωσης 10.000 ανθρώπων από την ευρύτερη περιοχή, δίχως να τους έχει γνωστός ο λόγος. Μεταγενέστερες μελέτες κατέδειξαν τουλάχιστον 200 περιπτώσεις θανάτων από καρκίνο λόγω έκθεσης στη ραδιενέργεια.

Η πυρκαγιά στο πυρηνικό εργοστάσιο του Windscale της Μεγάλης Βρετανίας στις 10 Οκτωβρίου 1957 ήταν το χειρότερο πυρηνικό ατύχημα στην ιστορία της χώρας και κατατάχθηκε στο επίπεδο 5 της κλίμακας Διεθνών Πυρηνικών Συμβάντων (INES). Στις 10 Οκτωβρίου 1957 μία αποτυχία ελέγχου της θερμοκρασίας του μετατροπέα από γραφίτη στον πύργο 1 πυροδότησε μία πυρκαγιά, προκαλώντας διαρροή ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα. Η φωτιά υπολογίζεται ότι απελευθέρωσε στην ατμόσφαιρα, μεταξύ άλλων ραδιενεργών υλικών, περίπου 740 τεραμπεκερέλ Ιωδίου 131, μετρήσεις οι οποίες όταν αργότερα επανεξετάστηκαν έδειξαν ότι η μόλυνση σε εθνικό και διεθνές επίπεδο ήταν υψηλότερη. Υπολογίζεται ότι το συμβάν του Windscale προκάλεσε περίπου 240 περιπτώσεις καρκίνου, οι μισές από αυτές θανατηφόρες. Δεν υπήρξε εκκένωση της γύρω περιοχής όμως υπήρχε ανησυχία για μόλυνση του γάλακτος σε επικίνδυνα για την υγεία επίπεδα. Ο ακριβής αριθμός θανάτων είναι δύσκολο να υπολογιστεί, από τη μία γιατί η Βρετανική κυβέρνηση προσπάθησε να αποκρύψει τη σοβαρότητα της πυρκαγιάς και από την άλλη, γιατί η ραδιενέργεια του Windscale εξαπλώθηκε για εκατοντάδες χιλιόμετρα στη περιοχή βόρειας Ευρώπης.

Το πιο καταστροφικό πυρηνικό ατύχημα στην ιστορία εμπορικής πυρηνικής ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν αυτό του Three Mile Island στην Πενσυλβάνια το Μάρτιο του 1979, απελευθερώνοντας μέχρι και 481 P Bq ραδιενεργών αερίων και περίπου 740 GBq Ιωδίου 131. Κατατάχθηκε στην κατηγορία 5 της Διεθνούς Κλίμακας Πυρηνικών και Ραδιενεργών Περιστατικών (INES).

Το συμβάν ξεκίνησε στις 4 τα ξημερώματα στις 28 Μαρτίου 1979 με μία δυσλειτουργία στο μη πυρηνικό δευτερεύον σύστημα της μονάδας 2. Στη συνέχεια μία βαλβίδα αποσυμπίεσης του αντιδραστήρα άνοιξε, όμως λόγω βλάβης δεν μπόρεσε να κλείσει, αφήνοντας να διαρρεύσουν μεγάλες ποσότητες ψυκτικού υγρού του αντιδραστήρα, με αποτέλεσμα ο πυρήνας να αρχίσει να υπερθερμαίνεται. Τα μηχανήματα που ήλεγχαν τις συνθήκες στο εσωτερικό του πυρήνα έδιναν λανθασμένες ενδείξεις, με αποτέλεσμα οι διαχειριστές του εργοστασίου να κλείσουν το νερό που σε έκτακτη ανάγκη ψύχει τον αντιδραστήρα και επιλύει το πρόβλημα. Ο πυρήνας άρχισε να υπερθερμαίνεται, φθάνοντας τους 4.300 βαθμούς Φαρενάιτ, ενώ το νερό έφθασε σχεδόν στο ύψος των ράβδων καυσίμων, το οποίο θα μπορούσε να προκαλέσει πλήρη τήξη του αντιδραστήρα.

Μία σειρά συγκυριών από μηχανικά λάθη, ανεπαρκούς εκπαίδευσης του προσωπικού και ανθρωπίνων λανθασμένων χειρισμών παραλίγο να οδηγήσουν σε τραγωδία, που όμως εν μέρει απετράπη όταν τελικά οι σχεδιαστές του εργοστασίου κατάφεραν να έρθουν σε επικοινωνία με τους διαχειριστές και να αποκαταστήσουν το επίπεδο του ύδατος ψύξης του πυρήνα.

Ο αντιδραστήρας τέθηκε υπό έλεγχο, αν και οι λεπτομέρειες του ατυχήματος ανακαλύφθηκαν πολύ αργότερα, μετά από εκτεταμένες έρευνες της προεδρικής επιτροπής και της Πυρηνικής Ρυθμιστικής Επιτροπής (NRC). Μετά από έγκριση της NRC πάνω από 150.000 λίτρα νερού μολυσμένου με ραδιενέργεια απελευθερώθηκαν στο ποτάμι Susquehanna.

Σύμφωνα με συμπεράσματα ερευνών, η ραδιενέργεια που απελευθερώθηκε από το ατύχημα δεν είχε μετρήσιμα αποτελέσματα σε περιπτώσεις καρκίνου των κατοίκων της γύρω περιοχής. Ωστόσο το ατύχημα του Three Mile Island είχε βαθύ αντίκτυπο στη στάση του κοινού απέναντι στην πυρηνική ενέργεια και στα 30 χρόνια που μεσολαβούν από το συμβάν δεν έχει εγκριθεί η ανάπτυξη άλλου πυρηνικού εργοστασίου.

Στη βαθμίδα 4 της Διεθνούς Κλίμακας Πυρηνικών και Ραδιενεργών Περιστατικών βρίσκεται και πάλι η Ιαπωνία, αυτή τη φορά με το ατύχημα στη μονάδα επεξεργασίας πυρηνικού καυσίμου στην Tokaimura, βορειοανατολικά του Τόκιο.

Το ατύχημα συνέβη στις 30 Σεπτεμβρίου του 1999 όταν δύο εργάτες ανέμειξαν με τα χέρια σε ανοξείδωτο κάδο 16 κιλά ουρανίου, με 2,2 κιλά νιτρικού οξέως, τη στιγμή που το όριο ασφαλείας του εργοστασίου ήταν στα 2,2 κιλά. Οι εργάτες που δεν χρησιμοποίησαν ούτε δεξαμενές διάλυσης και αποθήκευσης, έριχναν το σκεύασμα σε μία δεξαμενή καθίζησης. Η ενέργειά τους αυτή είχε ως αποτέλεσμα την ανεξέλεγκτη πυρηνική αντίδραση και αργότερα έκρηξη με αποτέλεσμα να διαφύγουν στην ατμόσφαιρα επικίνδυνα ραδιενεργά αέρια. EPA

Αμεσα διακομίσθηκαν στο νοσοκομείο τρεις εργάτες εκ των οποίων οι δύο σε κρίσιμη κατάσταση. Ο ένας έχασε τη μάχη με τη ζωή 12 εβδομάδες μετά το συμβάν και ο δεύτερος επτά μήνες αργότερα. EPA/AFP

Αξιοσημείωτο είναι ότι στην περιοχή γύρω από το πυρηνικό εργοστάσιο τα επίπεδα ραδιενέργειας ήταν 15.000 φορές υψηλότερα από τα επιτρεπτά όρια ασφαλείας για τον άνθρωπο.

Πέντε ώρες μετά το ατύχημα 161 άτομα από 39 σπίτια που βρίσκονταν σε ακτίνα 350 μέτρων από το εργοστάσιο κλήθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. 24 ώρες μετά ζητήθηκε από κατοίκους σε ακτίνα 10 χλμ. να παραμείνουν στις οικίες τους και να πλύνουν ό,τι θα έρθει σε επαφή με το νερό της βροχής.

Υπολογίζεται ότι το λιγότερο 667 άτομα μεταξύ των οποίων εργαζόμενοι στο εργοστάσιο, διασώστες και κάτοικοι της γύρω περιοχής εκτέθηκαν σε ακτινοβολία.

Στο ίδιο επίπεδο με την Tokaimura η IAEA τοποθετεί και το ατύχημα στο εργοστάσιο Saint Laurent Des Eaux στην Γαλλία που συνέβη στις 13 Μαΐου του 1980. Αναφέρεται ως το χειρότερο πυρηνικό ατύχημα στην χώρα και είχε ως αποτέλεσμα τη μερική βλάβη του πυρήνα ενός από τους δύο αντιδραστήρες του πυρηνικού εργοστασίου χωρίς όμως να υπάρξει διαρροή ραδιενεργών αερίων στην ατμόσφαιρα.