Αυτό που χρειάζεται η ΕΚΤ είναι έναν ισχυρό πρόεδρο, ο οποίος δεν θα ενδίδει στις πολιτικές πιέσεις. Η ανεξαρτησία της ΕΚΤ είναι ό,τι πολυτιμότερο έχει και είναι, πράγματι, αναντικατάστατη. Ένας καλός κεντρικός τραπεζίτης πρέπει να μπορεί να λέει «όχι» στους πολιτικούς.
Από τους Sylvester Eijffinger και Edin Mujagic*
Πριν από δύο χρόνια, οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών έχαιραν διεθνούς εκτίμησης για τις ηρωικές προσπάθειες που κατέβαλλαν προκειμένου να μην εξελιχθεί η χρηματοοικονομική κρίση σε Μεγάλη Ύφεση ΙΙ. Σήμερα, όμως, οι κεντρικές τράπεζες δέχονται σφοδρή κριτική και η ανεξαρτησία τους διακυβεύεται σε πολλές χώρες, ιδίως στην ευρωζώνη, όπως επισήμανε προσφάτως και ο Μάριο Ντράγκι, επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ιταλίας.
Ανέκαθεν είχε μεγάλη σημασία ποιος βρίσκεται στα ηνία οποιασδήποτε κεντρικής τράπεζας. Πλέον, όμως, είναι πιο σημαντικό από ποτέ, δεδομένου ότι οι χρηματοοικονομικές κρίσεις απειλούν την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Fed φαίνεται να έχει μόνο τη στήριξη της κυβέρνησης Ομπάμα, κάτι για το οποίο μόνο περήφανη δεν μπορεί να είναι. Το Κογκρέσο έχει αναφερθεί υποτιμητικά στον τρόπο με τον οποίο η Fed διαχειρίστηκε την κρίση, ενώ τον Ιανουάριο, ο Ρον Πολ, Ρεπουμπλικανός βουλευτής από το Τέξας που θεωρεί αντισυνταγματική την ίδια τη λειτουργία της Fed, θα αναλάβει την προεδρία σε μία από τις βασικές εποπτικές επιτροπές του Κογκρέσου.
Δεδομένης της αυξημένης πιθανότητας η οικονομική ανάπτυξη να βρίσκεται για πολύ καιρό ακόμη υπό το άρτιο, οι πιέσεις στα δημοσιονομικά της ευρωζώνης να εντείνονται και οι διαφωνίες για το μέλλον της ευρωζώνης να συνεχίζονται, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αποτελεί σήμερα, περισσότερο από ποτέ, το τελευταίο προπύργιο του ενιαίου νομίσματος της Ευρώπης. Αυτό που χρειάζεται η ΕΚΤ είναι έναν ισχυρό πρόεδρο, ο οποίος δεν θα ενδίδει στις πολιτικές πιέσεις.
Καθ' όλη τη διάρκεια της τελευταίας χρηματοοικονομικής κρίσης, στο τιμόνι της ΕΚΤ βρίσκεται μια σπουδαία προσωπικότητα: ο Ζαν Κλοντ Τρισέ. Η μη ανανεώσιμη θητεία του, όμως, εκπνέει στα τέλη Οκτωβρίου 2011 και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν θα περιμένουν μέχρι τότε για να διορίσουν τον διάδοχό του. Πράγματι, τα σενάρια και τα παζάρια ανάμεσα στα κράτη μέλη της ευρωζώνης έχουν ήδη αρχίσει.
Το πρώτο και σπουδαιότερο είναι ότι ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ πρέπει να έχει άριστη γνώση επί νομισματικών θεμάτων. Η αλήθεια είναι ότι η τρέχουσα χρηματοοικονομική κρίση έχει επαναφέρει στο προσκήνιο την εποπτεία των τραπεζών. Ο λόγος ύπαρξης, όμως, των κεντρικών τραπεζών είναι η νομισματική πολιτική και όχι η εποπτεία των τραπεζών, καθώς οι τράπεζες μπορούν να ελέγχονται από το νεοσυσταθέν Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου, το οποίο είναι αρμόδιο για την εποπτεία της Ευρώπης σε μακροοικονομικό επίπεδο, αναλαμβάνοντας καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2011.
Επιπλέον, σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση, ο πρόεδρος της ΕΚΤ δεν χρειάζεται να έχει ιδιαίτερες διπλωματικές ικανότητες. Αυτό που χρειάζεται είναι να εξασφαλίσει την ενότητα μεταξύ των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ. Καθώς οι πιέσεις προς τις κεντρικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της ΕΚΤ, εντείνονται, ο πρόεδρος πρέπει να μην διστάζει να κάνει κριτική στους Ευρωπαίους πολιτικούς και, εάν χρειάζεται, να τους κατονομάζει δημοσίως και να τους ντροπιάζει. Η ανεξαρτησία της ΕΚΤ είναι ό,τι πολυτιμότερο έχει και είναι, πράγματι, αναντικατάστατη. Ένας καλός κεντρικός τραπεζίτης πρέπει να μπορεί να λέει «όχι» στους πολιτικούς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πρόεδρος της ΕΚΤ πρέπει να είναι ξεκινάει καυγάδες με την πρώτη ευκαιρία. Αντιθέτως, πρέπει να εξασφαλίζει τη στήριξη των άλλων όσον αφορά στην ανεξαρτησία της ΕΚΤ. Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να τηρεί το απόφθεγμα του πρώτου προέδρου της ΕΚΤ, Βιμ Ντούιζενμπεργκ, για τους πολιτικούς, ο οποίος είχε δηλώσει ότι «τους ακούω αλλά δεν τους δίνω σημασία».
Ο πρόεδρος της ΕΚΤ θα πρέπει, επίσης, να τυγχάνει της αποδοχής της πλειονότητας των Ευρωπαίων. Δυστυχώς, από αυτή την άποψη, η χώρα της προέλευσής του παίζει μεγάλο ρόλο. Δεδομένου ότι ο σημερινός αντιπρόεδρος της ΕΚΤ προέρχεται από τη νότια Ευρώπη (Πορτογαλία), ο επόμενος διοικητής της ΕΚΤ πρέπει να προέρχεται από τη βόρεια Ευρώπη. Μόνο κάποιος από τη Γερμανία, την Ολλανδία ή κάποια σκανδιναβική χώρα της ευρωζώνης, όπως η Φιλανδία, θα μπορεί να εξασφαλίσει τη στήριξη των Γερμανών, η οποία είναι καθοριστικής σημασίας.
Σίγουρα θα υπάρχει κάποιος στην ευρωζώνη που να διαθέτει αυτά τα προσόντα. Στην πραγματικότητα, μάλιστα, είναι περισσότεροι από ένας. Ένας υποψήφιος είναι ο Ντράγκι, ακολουθούν ο Κλάους Ρέγκλιν, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), ο Άλεξ Βέμπερ, πρόεδρος της γερμανικής Bundesbank, και ο Γιούργκεν Σταρκ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ.
Ο Ντράγκι, όμως, έχει ιταλικό διαβατήριο και η προϋπηρεσία του στην Goldman Sachs δεν τον βοηθάει και πολύ. Ο Ρέγκλιν έχει πολυετή εμπειρία αλλά όχι σε κάποια κεντρική τράπεζα ή άλλο φορέα άσκησης νομισματικής πολιτικής. Αυτοί που υποστηρίζουν τον Σταρκ θα πρέπει να του βρουν μια ομάδα ικανών δικηγόρων για να ανακαλύψουν πώς μπορεί να ανανεώσει τη σημερινή μη ανανεώσιμη θητεία του στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ ώστε να διατελέσει πρόεδρος της ΕΚΤ χωρίς να παραβιάζει τους κανονισμούς. Όσον αφορά τον Βέμπερ, εύκολα θα μπορούσε κανείς να τον κατηγορήσει για παντελή έλλειψη διπλωματικότητας με βάση κάποιες από τις δηλώσεις που έκανε μέσα στο 2010.
Ο Νουτ Βέλινκ, επικεφαλής της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας, θεωρείται απρόβλεπτος υποψήφιος, όπως επίσης και ο Έρκι Λικάνεν της φιλανδικής κεντρικής τράπεζας. Και οι δύο πληρούν τις προϋποθέσεις για τη θέση. Την τελευταία λέξη έχουν, ασφαλώς, οι Ευρωπαίοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι. Κατά τη γνώμη μας, πάντως, ο διάδοχος του Τρισέ θα ακούει κατά πάσα πιθανότητα σε κάποιο από τα ονόματα Βέμπερ, Βέλινκ ή Λικάνεν.
Ο Sylvester Eijffinger είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Τίλμπουργκ της Ολλανδίας. Ο Edin Mujagic είναι οικονομολόγος νομισματικής πολιτικής στο ECR Research και το Πανεπιστήμιο του Τίλμπουργκ.
Copyright: Project Syndicate, 2011.